HIZLI VE ETKİLİ OKUMA

Öğrenmeyi etkileyen en önemli etkenlerden biri de "hızlı ve etkili okuma"dır. Okuma alışkanlığı, okuma sevgisi ilköğre­timde gelişir. Ancak okuma becerilerinin gelişimi eğitim süreci boyunca devam eder. Doğru okuma, hızlı okuma, anlayarak okuma, amaçlı okuma gibi beceriler ancak zamanla gelişerek olumlu alışkanlıklar haline dönüşür
      Hızlı okumanın yavaş okumaya göre daha iyi anımsamayı sağladığı kabul edilir. Çünkü yavaş okurken dikkat daha kolaylıkla başka şeylere kayar ve zihinsel bağlantılar zayıflar.
          Etkili okumayı birçok etmen etkiler. Bunlardan en önem­lisi iyi okuma becerisinin gelişmesidir. Yapılan bir araştırmada (Dökmen !989) lise öğrencilerinin ortalama olarak dakikada 135, üniversite öğrencilerinin İse 146 sözcük okudukları bulun­muştur. Anlayarak okumada ise bu sayı liseli öğrencilerde orta­lama 55 sözcüğe, üniversiteli öğrencilerde de 91 sözcüğe düşmüştür. Oysa hızlı okumada bir öğrenci dakikada 400-500 sözcük, normal okumada ise 200-250 sözcük okuyabilmelidir. Araştırmada, Öğrenciler kendilerine verilen metni hem yavaş okumuşlar, hem de ilk okuyuşla yeterince kavrayamamışlardır. Okudukları metne uygun başlık koymaları istendiğinde lise öğrencilerinin % 47'sı, üniversite öğrencilerinin ise % 17'si met­nin kapsamına, ana düşünceye uygun başlık koyamamışlardır. Bu okullarımızda önemle üzerinde durulması gereken bir konudur. Öğrencilerin öncelikle sözcük dağarcıkları geliştirilme­lidir. Sözcük dağarcığı zayıf, sözcüklerin İfade ettikleri kavram­ları bilmeyen birey okuduğunu anlamakta güçlük çekecektir.

Okumada planlı hareket ermek ve böylece zamanı iyi değerlendirmek öğrenciler İçin çok önemlidir. Bunun için aşağı­daki ilkelere uymaları önerilir (Türkoğlu 1997):

1. Bir kitabın ne gibi konulan kapsadığını anlamak için önce "İçindekiler" bölümü gözden geçirilmelidir.

2. Bir kitabın veya bir yazının giriş ve sonuç bölümleri mutlaka okunmalıdır.

3.     Bir kitap bölümünün veya bağımsız bîr yazının eğer varsa yan başlıklarına göz atılmalı ve özet kısmı okunmalıdır.

4.  Seçilen bölüm veya yazı, dikkatle ve belirli bir hızla paragraf paragraf okunmaya başlanmalıdır

5.       Bir bölümün veya bîr yazının ilk ve son paragrafları üzerinde dikkatle durulmalıdır. Çoğu kez anafıkri/temel görüşü bu paragraflardan çıkarma olasılığı vardır.

6.   Önemli görülen kısımların altı çizilmeli ya da yanlarına işaret konulmalıdır.

7.  Metnin içindeki çizelge, grafik, şekil vb. materyal dikkatle incelenmelidir.

Bu genel ilkelere uyulması okunanın daha çabuk ve daha kolay anlaşılmasını kolaylaştıracaktır.

Etkin okumada en bilinen yöntemlerden biri de İSOAT yöntemidir. 1960'larda psikoloji profesörü Robinson tarafından geliştirilen bu yöntem bugüne kadar geçerliliğini korumayı başarmış ve uygulama kolaylığı açısından yerine daha iyi bir yöntem konulamamıştır. Bu yöntem kitaptan okuyarak öğren­meyi kolaylaştıran ve sınav başarısını yükselten bir yöntemdir. İSOAT yöntemiyle okuma 5 basamaktan oluşacak şekilde düzenlenmektedir (Baltaş 1989; Tan 1992).

1.  İZLE (Göz at): Bölüm içinde neler olduğu konusunda bir fikir edinmek için ana başlıklar, alt başlıklar, şekil, resim ve grafikler, giriş ve sonuç bölümlerine hızla (3-4 dakikada) göz gezdirilmelidir.

2.SOR: Göz atma aşamasında konu ile ilgili sorular oluş­ turun. Neler öğrenmeyi bekliyorsun? "Ne, Nasıl, Nerede?" soruları oluşturun ve bunları bir kağıda yazıp göz önünde tutun.

3.OKU: Kafanızda oluşan genel fikre ve çıkardığınız soru­lara göre metni okumaya başlayın. Soruların cevabı olan kısımların yanına işaret koyun (hangi soruya cevap olduğunu belirtin}. Tanım, benzerlik, farklılık belirten kısımları çizin, önemli kısım­lara farklı işaretler koyun, ana fikri saptayın, not alın.

4.ANLAT: Kitabı/metni kapatarak, gerekirse notlarınıza bakarak yüksek sesle anlatın, önce sorulara bakın ve cevaplarını verin. Önemli kısımları açıklayın. Konuyu anlatarak tekrarlayın.

5.  TEST ET: Metne ya da notlara bakmadan kendinizi test edecek sorular sorun ve yanıtlayın. Bu uygulamadan sonra; ana fikrin, anahtar sözcüklerin, oluşturulan soruların ve cevapların zincirleme olarak çağrışım yapar hale gelmiş olması gerekir.

Kaynak : Binnur YEŞİLYAPRAK, Eğitimde Rehberlik Hizmetleri

Derleyen: Ankara Bilim ve Sanat Merkezi Rehberlik Servisi: Hasan YILDIZ Rehber Öğretmen

GERİ