|
Müslümanların Bilim Ve Teknolojiye
Hizmetleri- 2
Sibernetik (Otomatik makineler)
Sibernetik ilminin ilk temelini atan Sabit İbn Kurrâ’dır. Önemli
gelişmeler Benû Mûsâ’larla başlar. Musa İbn Şâkir’in üç oğlu Ahmed,
Muhammed ve el-Hasan IX. yüzyılda birçok otomatlar yaptılar. Buhar
gücüyle çalışan makineler (1700 yıllarında yapıldı) den 500 sene evvel
İbn el Razzaz (Ebûl İz el-Cezeri) su ile çalışan makineler yaptı
ve kitabını yazdı. (Kitâb ül-Hıyâl il-Hendesiyya 1206’da Diyarbakır’da
yazılmıştır.) Bu makinelerden, hükümdara abdest suyu döken ve öten
otomatik robot kuşlar. Güneş sistemini sembolize eden, ayın ve dünyanın
hareketlerini gösteren bir maket de yapmış ve bu makette, günleri,
saatleri ve dakikaları da otomatik olarak görmek mümkün.”
Bilim Ve Teknoloji Tarihi 111;
Zafer, Sayı 122.
Pusula: Pusulayı ilk yapan
Müslümanlar olmuştur. Pusulanın hikayesini ilk bahseden kaynak el
Avfi’nin ‘Cami’ ül-Hikayat’ kitabıdır. Kitabın yazılış tarihi 1232’dir.
Daha sonra Baylak ül-Kabâcâki ‘Kitabu Kenz it-Ticâr fi Ma’rifet il-Ahcâr’
1282 tarihli kitabında, pusulanın bulunuşu, yapılışı ve kullanılışı
hakkında bilgi verir. Bilim Ve
Teknoloji Tarihi 96.
Ölçü Ve Tartı Aletleri: Cisimlerin
yoğunluk ve özgül ağırlıklarını ölçmek için kimya ve fizik
laboratuarlarında kullanılan ilk hassas teraziler Müslüman bilimciler
tarafından icat edilmiştir. Bunların başında Râzi, Birûni ve Hâzini
gelir. Ölçü ve tartı aletleri
hakkında en önemli eserler, Birûni’nin ‘Kitâb ül-Cecahir’ i ve
el-Hazini’nin ‘Kitab Mizan ül-Hikme’ adli kitaplarıdır.
Bilim Ve Teknoloji Tarihi
98-118-134.
Saat Teknolojisi: Hakkında en meşhur
eser, Fahreddin Rıdvan b. Muhammed es-Sa’ati’nin eseridir. İslam’da
bilinen en eski saat yapımı Mustansıriyya Medresesi’nin 633 yılında
yapılışıyla başlar. Bu medrese için İbn el-Fûti, Nûr ed-Din Ali İbn
Tağlub es-Saati’nin (601-638) bir su saati yaptığını söyler. Ve bu
saatin bir su saati olduğunu söyleyen başka bilim adamları da vardır. Su
ile çalışan saatler İslam’dan önce de vardı fakat İslam ile birlikte bu
saatler gelişti ve batıya geçişi de İslam sayesinde oldu. Mekanik ve
ağırlıkla çalışan saatlerin ilk mucidi Müslümanlardır. Bu tip saatlerin
ilk örneği 706-714 yılları arasında yapılan Şam’daki Ümeyye Camiindedir.
Benjamin et-Tâtili ve İbni Cabir gibi birçok tarihçi ve seyyah bu
saatten hayranlıkla bahseder. İlk büyük rakkaslı (Pendulum) saatin
mucidi hakkında tam bir görüş birliği olmamasına rağmen, bazıları İbni
Yunus el-Erbili, bazıları da Ebu Sâid Abdurrahman İbn Yunus el-Mısri (Ö.
1009) olduğunu söylerler. Bu tür saat yapımında kullanılan rakkas
(Pendulum) sadece saat tekniğinin gelişimi için faydalı olmadı, birçok
astronomi aletinin de yapılmasına temel teşkil etti. Rakkas Avrupa’ya,
Müslümanların tesiriyle 17. yüzyılda Galile ile girdi. Muhammed bin Musa
(9. Yüzyıl) kardeşi Ahmed’le birlikte büyük bir bakır saat imal etti.
Bilim Ve Teknoloji Tarihi 98-108.
İlk Uçma Teşebbüsü: İlk uçma
denemeleri ve uçma makineleri, Endülüslü bilimci Firnas ile IX. yüzyılda
başlamıştır. İbni Firnas (Ö. 888) ve Cevheri (Ö. 1002) gibi kendinden
önceki mekanikçileri müteakiben, Hezârfen Ahmet Çelebi 17. yüzyılın
başlarında barut reaktörlü bir füze icat etmiş ve Galata Kulesinden,
Doğancılara uçmayı başarmıştır. Lagari Hasan Çelebi (17. Yüzyıl) Evliya
çelebi Seyahatnamesinde: “Bu Lagari Hasan 50 okka barut macunundan 7
kollu bir fişek icat eyledi. Sarayburnu’nda hünkâr huzurunda (4. Murat)
fişeğe bindi ve yardımcıları fitili ateşlediler. Lagari, “Padişahım
seni Hüdaya ısmarladım” diyerek diğer fişekleri ateşleyip rûyi
deryayı çırağan eyledi. Fişengi kebirinin barutu kalmadıkça (biterken)
zemine doğru inerken kartal kanatlarını açarak padişahın huzuruna
geldi.” demektedir. Nişabur camii imamlığını yapan İsmail Cevheri
(Ö.1110) hazırladığı kanatlarla, caminin kubbesinden kendini aşağı atmış
ve bir müddet havada kaldıktan sonra düşerek vefat etmiştir. Avrupa da
ilk defa uçmayı Wilbur ve Orville Wright kardeşler 1903 yılında uçağı
yapıp uçmayı başardılar. İbni Firnas 1000 sene önce uçmayı hafif bir
yaralanma ile gerçekleştirdi.
Bilim Ve Teknoloji Tarihi 120; Müslüman İlim Öncüleri Ansiklopedisi
130-148.
29 Mayıs 2011
|
